Zwyrodnienie kolana: kwas hialuronowy czy osocze bogatopłytkowe?

Ból kolana jest jedną z częstszych dolegliwości leczonych w gabinecie ortopedycznym, a iniekcje dostawowe dobrze sprawdzają się w ich leczeniu. Szczególnie w przypadku dolegliwości wywołanych przez chorobę zwyrodnieniową o wczesnym lub umiarkowanym zaawansowaniu.

Najczęściej stosuje się wtedy dwie grupy preparatów: osocze bogatopłytkowe (PRP) pozyskane z krwi pacjenta (PRP) oraz kwas hialuronowy (ang. HA – hialuronic acid) dostępny jako gotowy produkt.

Mechanizm działania obu substancji jest różny. Kwas hialuronowy przede wszystkim poprawia właściwości mechaniczne płynu stawowego zapewniając lepszy poślizg i amortyzację chrząstki co redukuje ból. Tymczasem efekt działania osocza bogatopytkowego opiera się na uwolnieniu kaskady czynników regeneracyjnych, które zmniejszają stan zapalny odpowiedzialny za niszczenie chrząstki stawowej.

W lutym 2019r. na łamach Pain Medicine ukazała się obszerna meta-analiza przygotowana przez zespół pod kierownictwem dr Yanhong Han’a. Zebrano wyniki kilkudziesięciu publikacji badawczych z ostatnich lat porównujących efektywność obu substancji.

Oto jakie wnioski wysunięto:

Zarówno w przypadku osocza bogatopłytkowego jak i kwasu hialuronowego uzyskuje się poprawę funkcji stawu i zmniejszenie bólu co najmniej o 50% (wg obiektywnych parametrów skali VAS i WOMAC).

W obu grupach efekt odczuwalny po 3 miesiącach jest podobny. W przypadku terapi kwasem hialuronowym zmniejszenie dolegliwości i poprawa funkcji następuje szybciej (nawet po pierwszej iniekcji), osocze zaś PRP daje lepsze efekty w dłuższej perspektywie (około 6-12 miesięcy i później).

Osocze lepiej sprawdza się w przypadku zmian zwyrodnieniowych o niewielkim nasileniu (występujących zwykle u ludzi młodszych). Wtedy uzasadnione jest wykonanie nawet trzykrotnej iniekcji w krótkich odstępach czasu (1-2tygodnie). Nie ma z kolei dowodów na przewagę wielokrotnych iniekcji z osocza w przypadku znacznego zwyrodnienia stawu (więcej niż dwie iniekcje nie przekłada się na lepsze efekty).

Iniekcje obu substancji mogą być wykonywane w różnych odstępach czasowych (jedno-, dwu-, czterotygodniowych) oraz w różnej ilości (zwykle od 1 do 3). Nie ma jednego powszechnie przyjętego schematu leczenia, który zostałby uznany za najlepszy.

Ból po iniekcji występuje z podobną częstością (w granicach kilkunastu procent), choć w tej kwestii zdania są podzielone i niektóre badania wskazują na częstsze występowanie bólu i obrzęku po zastrzyku z osocza.

Należy zwrócić uwagę, że kwas hialuronowy ma wiele postaci handlowych, różniących się takimi właściwościami jak masa cząsteczkowa i sposób pozyskania. Mniej efektów niepożądanych i wyższą efektywność stwierdzono w przypadku preparatów o masie cząsteczkowej >1500kDa uzyskanych drogą biofermentacji (reprezentowanych na polskim rynku głównie przez preparaty o stężeniu ok. 2%)

A jakie korzyści może zapewnić połączenie obu metod leczenia? Obiecujące wyniki publikuje zespół doktora Wenxing Yu w Experimental and Therapeutic Medicine. Okazuje się, że równoczasowa terapia kwasem hialuronowym i osoczem RPR powoduje większą redukcję cytokin zapalnych obecnych w płynie stawowym (TNFalfa, IL6, IL17A) niż w przypadku stosowania każdej z tych metod osobno. Na kolejne badania oceniające efektywność kliniczną tego rozwiązania musimy jednak jeszcze zaczekać.

Reasumujac

Stopień nasilenia dolegliwości nie zawsze odpowiada stopniowi zniszczenia stawu w przebiegu choroby zwyrodnieniowej. Stąd pacjenci zgłaszają się na różnym etapie choroby i w różnym wieku, mając odmienne oczekiwania. Szczególnie ważne jest indywidualne dobranie terapii w oparciu o aktualny stan wiedzy i pamiętając, że nie zawsze ta bardziej złożona (i przez to kosztowniejsza) zagwarantuje lepsze efekty.

The Kellgren-Lawrence radiographic grading criteria. (A) Grade 1, doubtful narrowing of joint space and possible osteophytic lipping. (B) Grade 2, definite osteophytes and possible narrowing of joint space. (C) Grade 3, moderate multiple osteophytes, definite narrowing of joints space, some sclerosis and possible deformity of bone contour. (D) Grade 4, large osteophytes, marked narrowing of joint space, severe sclerosis and definite deformity of bone contour. 
Cztery stadia rozwoju choroby zwyrodnieniowej

Źródła:
https://academic.oup.com/painmedicine/article/20/7/1418/5372482
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6122407/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26578719